Bu konunun tartışıldığı 8 terim — üçü farklı adlar altında aynı şey.
Her tanım İngilizcesini de veriyor, çünkü yarısının henüz yerleşmiş bir Türkçesi yok.
Bir web sitesinin, onu bir insanın adına okuyan yazılıma ne kadar iyi hizmet ettiği: bir aracın sayfaya ulaşıp ulaşamadığı, anlayıp anlamadığı, ondan bilgi çıkarabilip çıkaramadığı, üzerinde işlem yapabilip yapamadığı ve sitenin koyduğu kuralları bilip bilmediği.
Terim bilerek kullanıcı deneyimine ve geliştirici deneyimine paralel kuruldu; üçüncü bir kitle için aynı türden şeyi anlatıyor. Ajan deneyimi iyi olan bir site, bir asistanın okuyabildiği, doğru özetleyebildiği, doğru alıntılayabildiği ve tahmin etmeden üzerinde işlem yapabildiği sitedir.
AXRAY bunu beş sütunda 70 kontrolle ölçüyor ve 100 üzerinden puan veriyor. Kural setinin tamamı yayımlı; çünkü tartışamadığınız bir puanın değeri yoktur.
İngilizcesi: Generative Engine Optimization · Diğer adları: AEO, Cevap Motoru Optimizasyonu, Yapay zekâ SEO’su, LLM SEO, Yapay zekâ görünürlüğü
Bir siteyi, bağlantı listelemek yerine soru cevaplayan sistemler için okunabilir ve alıntılanabilir hâle getirmek. Bu listedeki adların hepsi aynı konuyu anlatıyor ve hiçbiri bir standart değil.
Adların çokluğu tesadüf değil: her biri farklı bir aracın kendi terimini yerleştirme denemesi. Aralarındaki farkları öğrenmeye çalışmak zaman kaybıdır; ortada tek bir konu var.
SEO’dan farkı hedefte: SEO bir sonuç listesinde sıralanmak için çalışır, GEO ise cevabın *içinde* olmak için. İkisi çelişmez — birçok asistan önce geleneksel bir dizinde arayıp en üstteki sonuçları okuyarak cevap verir — ama aynı şey de değildir.
Alan adınızın kökünde duran, bir yapay zekâ asistanına sitenizin ne olduğunu ve hangi sayfaların önemli olduğunu söyleyen bir Markdown dosyası. İzin vermez, izin de almaz.
robots.txt ve sitemap.xml ile aynı yerde durur ve ikisinden de farklı bir iş yapar: robots.txt izin verir ya da reddeder, sitemap.xml sahip olduğunuz her adresi listeler, llms.txt ise kısa ve seçilmiş sürümdür — ne yaptığınızı soran birine göndereceğiniz yirmi bağlantı.
Bir uzlaşı, standart değil. Arkasında komite yok ve uymadığınız için ihlal edeceğiniz bir şartname yok. Ölçtüğümüz 292 sitenin 64 tanesi yayınlıyor.
Dürüst olmak gerekirse: hiçbir büyük asistan onu okuyacağını açıkça taahhüt etmedi. Yayınlamanın sizi ChatGPT’ye sokacağını söyleyen biri size bir şey satıyordur.
Sizi dizine ekleyen ve bir asistanın soruya cevap verirken sizi kaynak gösterip size bağlantı verebilmesini sağlayan tarayıcı. Eğitim tarayıcısıyla karıştırılması, bu konudaki en pahalı hata.
Fark maliyette. Bir eğitim tarayıcısını reddetmek size ziyaretçi kaybettirmez. Bir cevap motorunu reddetmek sizi o asistanın cevaplarından tamamen çıkarır — daha alt sırada değil, hiç yok — ve bunu size söyleyen hiçbir bildirim gelmez.
Aynı işletmeci ikisini birden çalıştırabilir, ve genelde çalıştırır. Yalnızca OpenAI üç tane işletiyor: GPTBot eğitim verisi topluyor, OAI-SearchBot ChatGPT’nin kaynak gösterdiği dizini kuruyor, ChatGPT-User biri o an istediği için sayfayı getiriyor.
Bir modeli eğitmek için metin toplayan tarayıcı. Size ne şimdi ne sonra ziyaretçi gönderir — ve engellemenin ölçülebilir bir trafik maliyeti olmayan tek kategori budur.
Bu yüzden reddetmek meşru ve savunulabilir bir ticari karardır. Neyi sağladığı konusunda net olmak gerekir: robots.txt yalnızca uymayı seçen işletmecilerce onurlandırılır, ve metninizin bir üçüncü taraf kopyası, bir ekran görüntüsü ya da birinin sohbete yapıştırması yoluyla bir modele ulaşmasına hiçbir etkisi yoktur.
Ölçtüğümüz 292 sitenin 45 tanesi yapay zekâ tarayıcılarını doğrudan reddediyor — ve çoğu, aynı kuralla kendisine müşteri gönderecek tarayıcıyı da reddettiğinin farkında değil.
Bir getirim sistemi sayfanızı bulduğunda tamamını okumaz; parçalara böler ve yalnızca birkaçını alır. Alınan parça tek başına anlaşılmıyorsa, sayfanız iyi olsa bile cevabınız kötü olur.
Pratikte şu demek: “Yukarıda anlattığımız gibi, bu üç kat daha hızlıdır” cümlesi bir insan için mükemmel ve bir parça olarak değersizdir. Neyin üç kat daha hızlı olduğunu söylemiyor.
Test basit: sayfanızdaki herhangi bir paragrafı tek başına okuyun. Konuyu ve özneyi kendi içinde taşıyor mu? Taşımıyorsa, alıntılandığında yanlış anlaşılacak paragraf odur.
Sayfanın içeriğinin sunucudan boş gelip tarayıcıda JavaScript ile üretilmesi. Çoğu yapay zekâ aracı JavaScript çalıştırmaz; dolayısıyla aldıkları şey boş bir kabuktur.
Ölçtüğümüz 292 sitenin 11 tanesi JavaScript olmadan neredeyse hiçbir şey göndermiyor. Bu siteler bir insana kusursuz görünür; bir arama motoruna da genelde görünür, çünkü Google tam bir tarayıcı çalıştırır. Bir asistana ise görünmezler.
Çözüm çatıyı değiştirmek değil: sunucu taraflı oluşturma ya da statik üretim açmak, çoğu modern çatıda bir yapılandırma satırıdır. Kontrolü tek komutla yapabilirsiniz: curl -s https://siteniz.com | grep -c "<p".
İçeriğiniz yerine bir doğrulama, ara sayfa ya da engel sayfası döndüren koruma katmanı. Sizi kazıyıcılardan korumak için kuruldu ve sizi kaynak gösterecek asistanı da reddediyor.
Ölçtüğümüz sitelerin 72 tanesi sıradan bir arac isteğine içeriği yerine böyle bir sayfa veriyor. Neredeyse hiçbiri bilinçli değil: yönetilen bir WAF kuralı, bir bot savunma modu, kazıyıcılar için ayarlanmış bir hız sınırlayıcı.
Sessiz olması en kötü yanı. Günlüklerinizde hata görünmez, hiçbir rapor size söylemez, ve kaybettiğiniz trafik geldiğini hiç görmediğiniz trafiktir.